পতিতাবৃত্তি কাজ নয়: শোভন কাজের প্রচারের জন্য পতিতাবৃত্তি বিলুপ্ত করা

CSW66 প্যারালাল ইভেন্ট, শুক্রবার ১৮ মার্চ ২০২২

ডঃ মুহাম্মদ হিদায়াত গ্রীনফিল্ড

আইইউএফ এশিয়াা/প্যাসিফিক রিজিওনাল সেক্রেটারি

পতিতাবৃত্তির” ধারণাটি শোভন কাজের সাথে বেমানান। শোভন কাজ কাজের বর্ণনা নয় – ভাল কাজ বনাম খারাপ কাজ, শোভন বনাম অশোভন। এটি এমন একটি শব্দ যার উদ্দেশ্য হলো শ্রমিকরা যাতে তাদের যৌথ এবং ব্যক্তিগত মানবাধিকার চর্চা করে তা নিশ্চিত করার জন্য প্রয়োজনীয় ব্যাপক এবং সুদূরপ্রসারী পদক্ষেপের একটি বিস্তৃত পরিসর গ্রহণ করা। এটি শ্রমিকদের মানবাধিকার সম্পূর্ণরূপে উপলব্ধি করার পূর্বশর্ত নির্দেশ করে। এটি অর্থ (মজুরি, আয়) সম্পর্কিত নয়, শ্রমিকদের আকাঙ্খা পূরণের বিষয়।

আইএলও অনুসারে: “… শোভন কাজ তাদের কর্মজীবনে মানুষের আকাঙ্খার সমষ্টি। এতে কাজের সুযোগ সম্পৃক্ত রয়েছে যা উৎপাদনশীল এবং ন্যায্য আয়, কর্মক্ষেত্রে নিরাপত্তা এবং পরিবারের জন্য সামাজিক সুরক্ষা প্রদান করে, ব্যক্তিগত উন্নয়ন এবং সামাজিক একীকরণের জন্য আরও ভাল সম্ভাবনা, মানুষের উদ্বেগ প্রকাশের ও সংগঠিত হওয়ার স্বাধীনতা, এবং সিদ্ধান্ত গ্রহণের অংশগ্রহণ যা তাদের জীবনকে এবং সকল নারী ও পুরুষের জন্য সুযোগ এবং চিকিৎসার সমতাকে প্রভাবিত করে।”

এই পূর্বশর্তগুলি মেনে সকল কাজ – বিপজ্জনক, কঠিন, অথবা কম বেতনে নির্বিশেষে – শোভন কাজ হতে পারে। “পতিতাবৃত্তি” – যৌন কর্মে ব্যবহার এবং শোষণের জন্য নারীদের বিক্রি – কাজ হতে পারে না। “পতিতাবৃত্তির” পূর্বশর্ত হল দারিদ্র্য, ঋণ, সামাজিক সুরক্ষার অভাব, নিরাপত্তাহীনতা, প্রান্তিককরণ, সংঘাত এবং যুদ্ধের কারনে বাস্তুচ্যুতি, এবং পাচার। এটাই নারীকে পতিতাবৃত্তিতে বাধ্য করে। এটা বাধ্যতামূলক, এটা পছন্দ নয়।

“পতিতাবৃত্তি” শোভন কাজ হতে পারে না কারণ তথাকথিত “যৌন শিল্পের” প্রয়োজন নারী ও মেয়েদের অর্থনৈতিক, সামাজিক ও শারীরিক নিরাপত্তাহীনতা। একটি “ব্যবসা” হিসাবে মুনাফা করার জন্য এটি অবশ্যই তার সংস্থানগুলি প্রসারিত করার জন্য এই অরক্ষিত অবস্থাকে স্থায়ী করবে। নারী এবং মেয়েদের অর্থনৈতিক, সামাজিক এবং শারীরিক অরক্ষিত অবস্থার অবসান ঘটালে, – যা শোভন কাজের সংজ্ঞার সাথে অবিচ্ছেদ্য – “যৌন শিল্প” নিজেই শেষ হয়ে যাবে।

পতিতাবৃত্তিকে কাজ বলে এই যুক্তি দেওয়া হয় যে এটি অন্য যেকোন ধরনের মজুরি ভিত্তিক কাজের সাথে তুলনীয়: মজুরির বিনিময়ে আপনার শ্রমশক্তি বিক্রি করা। এই মানসিক ও শারীরিক শ্রম-শক্তি (এবং সকল প্রকার কাজ উভয়েরই সমন্বয়), একটি পণ্য বা পরিষেবা উৎপাদন করে। তবুও “পতিতাবৃত্তিতে” যা বিক্রি হয় তা নারীর মানসিক ও শারীরিক শ্রমশক্তি নয়, সে নিজে বিক্রি হয়। সে নিজেই পণ্য। তিনি হলেন সেই পণ্য যা ভোগ করা হয়। এটি শোভন কাজের জন্য সকল পূর্বশর্ত অসম্ভব করে তোলে। কারণ এটা কাজ নয়।

পতিতাবৃত্তি একটি শিল্প কারণ এটি বিশাল অর্থনৈতিক সম্পদ – অপরাধমূলক মুনাফা তৈরি করা, পরিচালনা করার অনুমতি বা উৎসাহিত করে। কিন্তু এই শিল্পে নারীদের শোষণ করে সেই মুনাফা সৃষ্টি করা কর্মসংস্থান নয়। নারীরা কোনো সেবা প্রদানের জন্য নিযুক্ত নয় (একটি মজুরির জন্য তাদের শ্রমশক্তি বিক্রি করে), তারা পণ্য। তাই এটা কর্মসংস্থান নয়, বরং সম্পত্তি হিসাবে, পণ্য হিসাবে তাদের পিতৃতান্ত্রিক আচরণ দ্বারা শক্তিশালী করা নারী ও মেয়েদের দাসত্ব। শোভন কাজের জন্য অবিচ্ছেদ্য অধিকারগুলিতে প্রবেশাধিকার নিশ্চিত করা অসম্ভব কারণ পণ্য – প্রয়োজনীয় সামগ্রী, উৎপন্নদ্রব্য – এর অধিকার নেই। এটি এই অপরাধমূলক এন্টারপ্রাইজের ব্যবসায়িক যুক্তিকে সমর্থন করে।

“যৌন কর্ম” হিসাবে পতিতাবৃত্তির ধারণাটি এই দাবির উপর নির্ভরশীল যে তিনি এই কর্মসংস্থানটি বেছে নিয়েছেন। এটা তার পছন্দ। এটি আমাদের পূর্বে উল্লেখ করা সমস্ত চালক এবং বাধ্যতাকে উপেক্ষা করে। দারিদ্র, ঋণ এবং বাস্তুচ্যুতির কারণে নারী ও মেয়েদের অর্থনৈতিক, সামাজিক ও শারীরিক অনিরাপত্তার ইচ্ছাকৃত এবং পদ্ধতিগত শোষণ, পতিতাবৃত্তিতে বাধ্য করে। এটি পছন্দ নয়।

মৎস্য শিল্পে আধুনিক দাসত্বের উপর আমাদের কাজে আমরা জেলেদের পাচার ও জোরপূর্বক শ্রমের হাত থেকে উদ্ধার করেছি। আমি একবারও কোনো সরকার, কোম্পানি, ইউনিয়ন বা এনজিওকে এমন পরামর্শ দিতে শুনিনি যে তিনি নিজের পছন্দে নৌকায় ছিলেন। তারা স্বীকার করেন যে দারিদ্র্য, ঋণ এবং বাস্তুচ্যুতির কারণে তিনি সেই নৌকায় ছিলেন – তার নিজের কোন পছন্দ ছাড়াই – এবং ভয়ঙ্কর এবং অবমাননাকর আচরণের শিকার হন। কেন এই একই সংস্থাগুলি এটা বলে যে পতিতাবৃত্তি শোষিত নারীদের একটি পছন্দ? এবং ভয়ঙ্কর এবং অপমানজনক আচরণে আমাদের ক্ষোভের কী ঘটেছে?

একমাত্র উপায় যেখানে আমরা সম্ভবত এটিকে একটি পছন্দ হিসাবে বিবেচনা করতে পারি তা হল যদি বলপ্রয়োগের সমস্ত পূর্বশর্ত দূর করা হয়। ওটার অর্থ কি? এর অর্থ হল আমরা প্রথমে দারিদ্র্য, ঋণ, বাস্তুচ্যুত, পাচার,- জোরপূর্বক শ্রম, এবং নারী ও মেয়েদের অনিরাপত্তা দূর করা যা পাচার এবং জোরপূর্বক শ্রমের দিকে নিয়ে যায়। সবার জন্য স্বাস্থ্য, ঋণ থেকে মুক্তি, সবার জন্য সামাজিক সুরক্ষা থাকতে হবে। গত বছরের সেপ্টেম্বরে জাতিসংঘের মহাসচিব যে ব্যাপক সামাজিক সুরক্ষার এবং দারিদ্র্য নির্মূল করার আহ্বান জানিয়েছিলেন তা আমাদের অবশ্যই প্রতিষ্ঠা করতে হবে। আমাদের কর্মসংস্থান সৃষ্টি করতে হবে, জীবন যাপনের জন্য পর্যাপ্ত মজুরির নিশ্চয়তা, এবং জাতিসংঘ মানবাধিকার ঘোষণায় নিশ্চিত করা  প্রত্যেকের আবাসন, শিক্ষা, খাদ্য ও পুষ্টির সর্বজনীন মানবাধিকারের প্রবেশাধিকার রয়েছে সেটা নিশ্চিত করা। তবেই তখনই কেবল এই বিতর্ক করা সম্ভব যে পতিতাবৃত্তি নিজের পছন্দে করা হচ্ছে।

তবুও আমরা এই অবস্থা থেকে অনেক দূরে। বিপরীতে, আমরা ক্রমবর্ধমান দারিদ্র্য, ঋণ এবং পরবর্তী দশকে স্থানচ্যুতির মুখোমুখি। এর অর্থ লক্ষ লক্ষ নারী ও মেয়েদের অধিকতর অরক্ষিত অবস্থা। এর অর্থ হল পতিতাবৃত্তিতে নারী ও মেয়েদের শোষণ বৃদ্ধি।

যেহেতু বিশ্বব্যাপী পর্যটন ধীরে ধীরে “আরো ভালোভাবে গড়ে তোলার” প্রতিশ্রæতি দিয়ে পুনরুদ্ধার করছে, সরকার, রিসোর্টের মালিক এবং পর্যটন শিল্পের অপারেটররা আবারও পতিতাবৃত্তিকে উৎসাহিত করবে এবং প্রচার করবে পর্যটকদের আকর্ষণ হিসাবে – বিনোদন হিসাবে। কোন সন্দেহ নেই যে যৌন পর্যটন অনেক দেশে বৈদেশিক মুদ্রা আয় এবং ব্যবসা পুনরুদ্ধারের  নিয়ামক হবে। এই যৌন পর্যটনে শোষিত নারী ও মেয়েরা দরিদ্র থাকবে কারণ শিল্পের প্রয়োজন তাদের দরিদ্র হওয়ার জন্য; এটার দরকার তাদের স্থায়ীভাবে অনিরাপদ হওয়া।

মানবাধিকারের সার্বজনীন ঘোষণার অনুচ্ছেদ ২৩ এমন একটি আয় উপার্জনের অধিকারকে নির্দেশ করে যা নিশ্চিত করে “মানব মর্যাদার যোগ্য একটি অস্তিত্ব।” কি হয় যখন সেই উপার্জন জোর করে আপনার মর্যাদা কেড়ে নেয় এবং – আপনাকে পণ্য হিসাবে, সম্পত্তি হিসেবে বিবেচনা করে -আপনার মনুষ্যত্বও কেড়ে নেওয়ার চেষ্টা করে? বেঁচে থাকা ব্যক্তিরা পাচার ও পতিতাবৃত্তি থেকে পালিয়ে তাদের মানবিক মর্যাদা পুনরুদ্ধারের জন্য সাহসের সাথে সংগ্রাম করেছে এবং অন্যদের তা করতে সাহায্য করছে। পতিতাবৃত্তিকে “যৌন কর্ম” বলা সেই সাহসী সংগ্রামের অবমাননা করে এবং কেবল আমাদের নিজস্ব মানবতা এবং মানবিক মর্যাদার উপর সন্দেহ সৃষ্টি করে।

“งานขายบริการทางเพศ” ไม่ใช่งาน แต่คือการกดขี่เพื่อนมนุษย์ที่ควรจะได้ทำงานที่มีคุณค่า

ไม่ใช่ทั้งงานบริการ และไม่ใช่การร่วมเพศ​: การค้าประเวณีต้องหมดไป เพื่อส่งเสริมให้ทุกคนได้ทำงานที่มีคุณค่า

แนวคิด “งานบริการทางเพศ” (sex work) นั้นไม่ไปด้วยกันไม่ได้กับแนวคิด “งานที่มีคุณค่า” (decent work)

งานที่มีคุณค่า ไม่ใช่แนวคิดที่ใช้อธิบายอย่างตัดสินต่องานในลักษณะต่างๆ อย่างแบ่งขั้ว เช่น งานที่ดี งานที่เลว งานที่เหมาะสม งานที่ไม่เหมาะสม

แนวคิดงานที่มีคุณค่าสร้างขึ้นเพื่อรวบรวมแนวทางและมาตรการต่างๆ ที่จะช่วยทำให้คนทำงานเข้าถึงสิทธิมนุษยชนได้อย่างคลอบคลุม ทั้งในส่วนบุคคลและส่วนรวม นอกจากนี้แนวคิดงานที่มีคุณค่ายังหมายถึง เงื่อนไขพื้นฐานต่างๆ ที่จะทำให้แรงงานได้เข้าถึงสิทธิมนุษยชนอย่างเต็มที่ งานที่มีคุณค่าจึงไม่ได้เกี่ยวกับเรื่องเงิน (อย่างค่าจ้าง รายได้) เท่านั้น แต่ยังเป็นเรื่องของการที่แรงงานได้ทำงานที่เติมเต็มความต้องการของตนเองด้วย

จากคำกล่าวของ องค์การแรงงานระหว่างประเทศ (ILO): “… งานที่มีคุณค่าคือ การมีแรงบันดาลใจของผู้คนในชีวิตการทำงาน การได้รับโอกาสในการทำงานได้อย่างมีประสิทธิผล การได้รับรายได้ที่เป็นธรรม และได้ทำงานในที่ที่ปลอดภัย การได้รับสวัสดิการสังคมเพื่อดูแลครอบครัว การได้รับโอกาสที่ดีในการพัฒนาตัวเอง และนำไปใช้กับสังคม แรงงานมีเสรีภาพในการแสดงความรู้สึกนึกคิดตนเอง อีกทั้งสามารถริเริ่มและมีส่วนร่วมในการตัดสินใจต่างๆ ที่จะส่งผลกระทบต่อแรงงานได้ ตลอดจนได้รับการปฏิบัติอย่างเท่าเทียม และได้รับโอกาสอย่างเท่าเทียมไม่ว่าจะเป็นเพศใดก็ตาม”

จากคำนิยามข้างต้น เราพบว่างานต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นงานที่อันตราย ยาก หรือได้รับค่าตอบแทนน้อยเพียงใด ก็สามารถกลายเป็นงานที่มีคุณค่าได้ แต่ “งานบริการทางเพศ” การแสวงหากำไรและผลประโยชน์ ไม่สามารถกลายเป็นงานที่มีคุณค่าได้  เพราะ สภาวะพื้นฐานที่ขับดันให้เกิด “งานบริการ” ดังกล่าวคือ ความยากจน หนี้สิน การขาดสวัสดิการสังคม ความไม่มั่นคง การถูกกีดกัน การพลัดถิ่นจากความขัดแย้งและสงคราม และการค้ามนุษย์ สภาวะเหล่านี้คือสิ่งที่บังคับให้ผู้หญิงค้าประเวณี ซึ่งถือเป็นการบีบบังคับไม่ใช่การตัดสินใจเลือก

“งานบริการทางเพศ” ไม่สามารถกลายเป็นงานที่มีคุณค่าได้ เพราะสิ่งที่เรียกว่า “อุตสาหกรรมบริการทางเพศ” ต้องพึ่งพาความเปราะบางทางเศรษฐกิจ สังคม และร่างกายของผู้หญิงและเด็กผู้หญิง เพื่อสร้างผลกำไรในฐานะ “ธุรกิจ” ทั้งยังต้องหล่อเลี้ยงความเปราะบางนี้ไว้เพื่อรักษาและขยายทรัพยากรความเปราะบางนี้ เพื่อสร้างผลกำไรต่อไป

การทำให้ความเปราะบางทางเศรษฐกิจ สังคม และร่างกายของผู้หญิงและเด็กผู้หญิงหมดไป จึงเป็นแกนกลางสำคัญของงานที่มีคุณค่า ที่จะหยุดยั้ง “อุตสาหกรรมทางเพศ” ได้

การโต้แย้งว่า การขายบริการทางเพศ คืองานรูปแบบหนึ่ง โดยอ้างว่าไม่ต่างจากงานขายบริการอื่นๆ ทั่วไป ที่เป็นการขายแรงงานเพื่อแลกค่าจ้าง ข้อเสนอนี้ตั้งอยู่บนมุมมองว่า กำลังการผลิตทั้งทางกายทางใจ (ซึ่งงานทุกงานก็ล้วนอาศัยกำลังการผลิตทั้งทางกาย และใจผสมกันไป) ล้วนนำไปสู่การผลิตสินค้า หรือ การบริการขึ้น อย่างไรก็ตาม การขายบริการทางเพศไม่สามารถเทียบได้เช่นนั้น เพราะการขายบริการทางเพศ คนทำงานไม่ได้ขายแรงงาน หรือขายกำลังการผลิตทางร่างกายหรือจิตใจออกไป  แต่เป็นการขายตัวของเธอทั้งหมด เธอกลายเป็นสินค้า กลายเป็นสินค้าที่ถูกบริโภค ลักษณะนี้ทำให้การขายบริการทางเพศ ไม่ใช่งาน และเงื่อนไขจำเป็นพื้นฐานต่างๆ ที่คนทำงานพึงมีก็หายไปสิ้น

การค้าประเวณี (prostitution) กลายเป็นอุตสาหกรรมได้ จากการได้รับอนุญาต และได้รับการส่งเสริม เนื่องจากการค้าประเวณีสร้างความมั่งคั่งทางเศรษฐกิจจำนวนมหาศาล ทั้งที่ผลกำไรเหล่านี้มาจากการเอารัดเอาเปรียบผู้หญิง ที่ไม่ได้มาเพื่อขายแรงงานแลกค่าจ้าง หรือการจ้างงาน แต่ผู้หญิงและเด็กหญิงถูกทำให้เป็นสินค้า ถูกทำให้เป็นผลผลิต ฉะนั้นอุตสาหกรรมเหล่านี้จึงไม่ได้กำลังจ้างงาน แต่คือการค้าทาสภายใต้วิถีปฏิบัติแบบปิตาธิปไตย ที่ปฏิบัติต่อผู้หญิงเป็นเหมือนเป็นสินค้า เป็นเหมือนสินทรัพย์

ฉะนั้น ด้วยหลักการงานที่มีคุณค่า จึงเป็นไปไม่ได้ที่จะรับรองการเข้าถึงสิทธิต่างๆ ของพวกเธอ เพราะงานเหล่านี้ปฏิบัติต่อพวกเธอเป็นสินค้า เมื่อไม่มีหลักการรับรองสิทธิของสินค้าหรือผลิตภัณฑ์จึงทำให้ธุรกิจเหล่านี้ดำรงอยู่ได้โดยละเมิดหลักการงานที่มีคุณค่า

การอ้างว่า “การขายบริการทางเพศ” มาจากการเลือกของผู้หญิงหรือเด็กหญิงนั้น ถือเป็นการกล่าวอ้างที่ไม่พิจารณาเรื่องสภาวะบีบบังคับต่างๆ ที่กล่าวไปข้างต้น รวมทั้งละเลยที่จะมองเห็นธุรกิจที่แสวงประโยชน์โดยเจตนาและเป็นระบบ จากความเปราะบางทางเศรษฐกิจ สังคม และร่างกายของผู้หญิงและเด็กผู้หญิง อันเนื่องมาจากความยากจน หนี้สิน และการพลัดถิ่น สิ่งเหล่านี้คือการบีบบังคับ ไม่ใช่การเลือกโดยอิสระ

เมื่อหันกลับมาพิจารณาประเด็นแรงงานทาสยุคใหม่ที่เกิดขึ้นในอุตสาหกรรมประมงที่ชาวประมงได้รับการช่วยเหลือจากการค้ามนุษย์และการบังคับใช้แรงงาน ผมไม่เคยได้ยินรัฐบาล บริษัท สหภาพแรงงานหรือ เอ็นจีโอ ไหนอ้างว่าคนเหล่านี้เลือกอยู่บนเรือลำนั้นเอง แต่มองว่าผู้คนเหล่านี้ไม่มีทางเลือก และถูกทารุณอย่างเลวร้ายและย่ำยีศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ แล้วเหตุใดเมื่อเป็นกรณีของการค้าประเวณี องค์กรเหล่านี้กลับมาบอกว่าผู้หญิงที่ถูกกดขี่เหล่านี้ตัดสินใจเลือกเอง ความโกรธเกรี้ยวต่อความโหดร้ายทารุณและการปฏิบัติอย่างลดทอนต่อมนุษย์ของพวกเขาหายไปไหนหมด

ทางเดียวที่จะพิจารณาว่า การขายบริการมาจากการเลือกอย่างอิสระ คือต้องกำจัดสภาวะบีบบังคับให้หมดไป สภาวะบีบบังคับ ที่หมายถึง ความยากจน หนี้สิน การพลัดถิ่น การค้ามนุษย์ การบังคับใช้แรงงาน และความเปราะบางของผู้หญิงและเด็กผู้หญิงที่นำไปสู่การค้ามนุษย์และการบังคับใช้แรงงาน และสร้างสวัสดิการสังคมสำหรับทุกคน ทั้งในเรื่องของสุขภาพสำหรับทุกคน ไม่มีหนี้สิน เราต้องสร้างสวัสดิการคุ้มครองทางสังคมอย่างรอบด้านตามที่เลขาธิการสหประชาชาติเรียกร้องเมื่อเดือนกันยายนปีที่แล้ว และขจัดความยากจน เราต้องสร้างงาน ประกันค่าครองชีพ และรับประกันว่าทุกคนสามารถเข้าถึงสิทธิมนุษยชนสากลในด้านที่อยู่อาศัย การศึกษา อาหารและโภชนาการตามที่รับรองไว้ในปฏิญญาสหประชาชาติว่าด้วยสิทธิมนุษยชน  เมื่อถึงตอนนั้นแล้วจึงจะพูดได้ว่า การขายบริการทางเพศเป็นงานที่พวกเธอเลือกเอง

อย่างไรก็ตามเราห่างไกลจากสังคมเช่นนั้น เรายังเผชิญกับความยากจน หนี้สิน การย้ายถิ่นฐานในอีกทศวรรษข้างหน้า ซึ่งหมายความว่าจะมีผู้หญิงและเด็กผู้หญิงเปราะบางมากขึ้นอีก และเกิดการกดขี่ผู้หญิงและเด็กผู้หญิงในการค้าประเวณีมากขึ้น

ในขณะเดียวกัน การท่องเที่ยวทั่วโลกก็ค่อยๆ ฟื้นตัวขึ้น รัฐบาล เจ้าของรีสอร์ท และผู้ประกอบการอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวต่างให้คำมั่นสัญญาว่า “จะสร้างความเข้มแข็ง” ในอุตสาหรรมการท่องเที่ยว อาศัยการค้าประเวณีเป็นบริการให้ความบันเทิง เป็นสิ่งดึงดูดเม็ดเงินจากต่างประเทศมหาศาลให้แก่ประเทศ แต่ผู้หญิงและเด็กผู้หญิงในอุตสาหกรรมเหล่านี้ยังคงยากจน ความยากจนเป็นสิ่งที่อุตสาหกรรมปรารถนาให้พวกเธอประสบ เพราะพวกเขาต้องแสวงหาผลกำไรจากตวามเปราะบางทางเศรษฐกิจ สังคมของพวกเธอ

ข้อ 23 ของปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน คือสิทธิในการหารายได้ที่รับรองว่าการหารายได้ต้อง “ดำรงอยู่คู่กับการมีศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์” จะเกิดอะไรขึ้นเมื่อการหารายได้ทำลายศักดิ์ศรีของคุณ ปฏิบัติต่อคุณราวกับสินค้าหรือทรัพย์สิน  และพยายามพรากความเป็นมนุษย์ของคุณด้วย

ผู้ที่เคยผ่านชีวิตเช่นนั้นมา พวกเธอต่อสู้อย่างกล้าหาญเพื่อกอบกู้ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ พวกเธอหลบหนีจากการค้ามนุษย์และการค้าประเวณี และช่วยเหลือผู้อื่นให้ทำหลบหนีออกจากวงจรเหล่านี้

การที่เรายังเรียกการค้าประเวณีว่าเป็น “งานบริการทางเพศ” (sex work) ย่อมถือเป็นดูหมิ่นการต่อสู้ดิ้นรนที่กล้าหาญและกังขาในความเป็นมนุษย์และศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ของเราเอง

trade unions of, for and by workers – recalling the importance of independent, democratic trade unions on International Workers’ Day 2023

trade unions of, for and by workers – recalling the importance of independent, democratic trade unions on International Workers’ Day 2023

On International Workers’ Day 2023, we celebrate the struggle of independent, democratic trade unions against oppression and exploitation; courageously defending the rights, interests and livelihoods of working people. Only democratic trade unions formed by workers, for workers, and accountable to workers are truly committed to this struggle. They are relentless in the fight for racial, ethnic and gender equality; for economic, social and cultural justice; and for democracy and democratic rights. These are our unions.

Trade unions directly or indirectly controlled by employers, governments or political organizations cannot succeed in defending and advancing the rights, interests and livelihoods of working people. Because their purpose is to control workers – to use workers. It is just another layer of exploitation, another form of injustice.

Trade unions that act as an apparatus of political parties may promise a better future for workers, but they will always betray this promise. They will always subordinate the interests of workers to higher political goals. Goals that sacrifice the rights and well-being of workers and their communities. Goals that serve political elites and their constant infighting.

There are many organizations around the world declaring support for workers – especially workers in poorer countries and impoverished communities of workers in rich countries. No doubt many of these organizations are genuinely committed to economic and social justice, and to democracy and freedom. But all too often this solidarity (expressed politically and financially) becomes a substitute for workers organizing themselves and collectively representing their own interests.

Unless workers organize themselves and build their collective self-confidence, there is a risk that solidarity from these outside organizations will become a substitute for workers’ self-representation. If that happens then this solidarity becomes another form of control over workers – using workers for another purpose.

In recent years we have seen too many instances where international solidarity shifted from genuine solidarity (struggling together with national and racial equality, side by side, in an expression of compassion and a shared sense of justice) to workers in poorer countries being used to win trade union fights in rich countries. Workers in poorer countries are used in geopolitical conflicts, or as leverage in bargaining or international trade deals. Or simply as measured outputs of international aid projects.

We must recall that for many workers around the world, freedom from the inhumanity and brutality of colonialism was achieved less than two generations ago. For indigenous and First Nation workers, colonialism persists today in all its brutality. It is in this context that we are reminded that workers must organize themselves to continue the fight for freedom from all forms of oppression, including any and all expressions of colonialism, neo-colonialism and imperialism. For international solidarity to be a genuine expression of workers across borders struggling together in equality and mutual respect, we must ensure our trade unions are accountable to their members – to workers – and not to the sources of external funding or political support.

On International Workers’ Day 2023, we are reminded of the universal human right of all workers everywhere to form and join trade unions, and that the purpose of these trade unions is to defend and advance the rights and interests of workers. Workers themselves must do this with their own power, not the power borrowed from others.

To declare, “Our union, our power!” takes great courage. This is why on International Workers’ Day 2023 we celebrate the tremendous courage of each and every worker who has formed or joined a trade union. It is the collective expression of this courage through trade unions formed by and for workers that gives us hope in these difficult and challenging times. Internationally we must respond to this courage not with control, use and abuse, but with genuine equality, respect and an unconditional commitment to end all forms of oppression and exploitation. This must be driven by a shared sense of justice, empathy and compassion – not self-interest.

In the face of escalating war and military conflict, the threat of nuclear war, the rise of right-wing extremism, and the resurgence of fascism and militarism, the convergence of genuine independent, democratic trade unions and genuine international solidarity is needed now more than ever.

 

ආර්ථික සහ සමාජ සාධාරණත්වය සඳහා සංවිධානය වන කාන්තා වෘත්තීය සමිති සඳහා අපගේ කැපවීම නැවත තහවුරු කරමින් එලබෙන් හට ගෞරව කිරීම

ආර්ථික සහ සමාජ සාධාරණත්වය සඳහා සංවිධානය වන කාන්තා වෘත්තීය සමිති සඳහා අපගේ කැපවීම නැවත තහවුරු කරමින් එලබෙන් හට ගෞරව කිරීම

2022 නොවැම්බර් 2 වැනි දින ඉන්දියාවේ ස්වයං රැකියාලාභී කාන්තා සංගමයේ (එස්.ඊ.ඩ්බ්ලිව්.ඒ.) නිර්මාතෘ එලා ආර්. භාත් සොයුරිය අභාවප්‍රාප්ත වීම පිළිබඳව අප දැනගත්තේ මහත් ශෝකයකිනි. අයි.යූ.එෆ්. අනුබද්ධ ආයතන විසින් ආසියා පැසිෆික් කලාපය පුරා විසිරී සිටින එස්.ඊ.ඩ්බ්ලිව්.ඒ. හි සාමාජිකයින්හට ඔවුන්ගේ ශෝකය ප්‍රකාශ කර ඇත.

කාන්තාවන් වෙනුවෙන් යුක්තිය ඉටුකිරීම වෙනුවෙන් කැප වූ ඇයගේ අසාමාන්‍ය ජීවිතය සහ කාන්තා අයිතිවාසිකම් සහ සවිබල ගැන්වීම් සඳහා ඇයගේ ඇදහිය නොහැකි දායකත්වය හඳුනා ගනිමින් පසුගිය දින තුන තුළ, ප්‍රධාන ධාරා මාධ්‍ය, සිවිල් සමාජ සංවිධාන, වෘත්තීය සමිති සහ ශාස්ත්‍රාලික ලෝකය විසින් එලබෙන් ගෞරවය පිණිස දහස් ගණන් උපහාර පළ කර ඇත.

පැහැදිලිවම එලබෙන් ගේ ඉගැන්වීම්, සාරධර්ම සහ මගපෙන්වීම ලොව පුරා කාන්තාවන් සමඟ දිගටම අනුනාද වේ. දේශගුණික අර්බුදය, ආහාර අර්බුදය සහ ගෝලීය ආර්ථික අර්බුදය හමුවේ කාන්තාවන් ප්‍රමුඛ කාර්යභාරයක් ඉටු කරන අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් සහයෝගය දක්වන ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන් යළි ගොඩනැගීමට සහ ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කිරීමට එලබෙන්ගේ කැඳවීම වෙන කවරදාටත් වඩා දැන් අවශ්‍ය වේ. ප්‍රචණ්ඩත්වය, ගැටුම් සහ යුද්ධය පවතින  මෙම බියජනක කාලවලදී මෙන්ම, සාමකාමී පරිවර්තනය සහ ප්‍රචණ්ඩකාරී නොවන මාධ්‍යයන් උදෙසා එලබන් කළ ගැඹුරු කැපවීම උදාහරණය වේ. කාන්තා බලය, ආර්ථික යුක්තිය සහ සාමය යන මේ සම්බන්ධය තුළ ආණ්ඩුවලට කළ නොහැකි පිළිතුරු අපට සොයාගත හැකිය.

එලබෙන් කාන්තා අයිතිවාසිකම් සඳහා පමණක් නොව, කාන්තා කම්කරුවන් සංවිධානය කිරීමට කැප වූ බව ද අපි සිහිපත් කරමු. සවිබල ගැන්වීම සාක්ෂාත් කරගනු ලැබුවේ සම්පත් සඳහා ප්‍රවේශය සහ ව්‍යවසායකත්වය තුළින් කාන්තාවන්ගේ ආදායම් සහ ජීවනෝපායන් වැඩිදියුණු කිරීමෙන් පමණක් නොව, වෘත්තීය සමිතියක සේවකයින් ලෙස ඔවුන්ගේ සාමූහික බලය ක්‍රියාකාරීව ගොඩනැගීමෙනි.

එස්.ඊ.ඩ්බ්ලිව්.ඒ. හි මූලාරම්භය පවතින්නේ එස්.ඊ.ඩ්බ්ලිව්.ඒ. ගෘහ මූලික සහ අවිධිමත් අංශයේ රැකියා රාශියක සේවය කරන කාන්තාවන්ගේ සංවිධානයක් ලෙස පමණක් නොව, කාන්තා කම්කරුවන්ගේ වෘත්තීය සමිතියක් ලෙස ස්ථාපිත කිරීමේ අරගලය තුළ ය. රාජ්‍ය මට්ටමින් කම්කරු දෙපාර්තමේන්තු බලධාරීන් මුලින් එස්.ඊ.ඩ්බ්ලිව්.ඒ. වෘත්තීය සමිතියක් ලෙස ලියාපදිංචි කිරීමට විරුද්ධ වූයේ එහි සාමාජිකයින්ට සේවා යෝජකයෙකු නොමැති බැවිනි. එලබෙන් තර්ක කරන ලද්දේ කාන්තා සේවිකාවන් සමගියෙන් එකට ගෙන ඒම, ඔවුන්ගේ සාමූහික නියෝජනය සහ සාමූහික බලය සහතික කිරීම මත  එස්.ඊ.ඩ්බ්ලිව්.ඒ. වෘත්තීය සමිතියක් බවට පත්වන බව සහ සේවා යෝජකයෙකු සිටීම හෝ නොසිටීම මත එය රඳා නොපවතින බවයි. එස්.ඊ.ඩ්බ්ලිව්.ඒ. පසුව 1972 අප්‍රේල් 12 වන දින වෘත්තීය සමිතියක් ලෙස ලියාපදිංචි විය.

මිලියන සංඛ්‍යාත තරුණ කම්කරුවන් ස්වයං රැකියාලාභීන් ලෙස නම් කර ඇති අතර සාමූහික නියෝජනය සහ සාමූහික බලය සඳහා එක්විය යුතු බැවින් මෙම පාඩම අද අපට වැදගත් වේ. ඔවුන්ට වෘත්තීය සමිතියක් අවශ්‍ය  වන අතර පිහිටුවීමට අයිතියක් ද ඇත.

එස්.ඊ.ඩ්බ්ලිව්.ඒ. විසින් ප්‍රථම වරට ස්වයං රැකියාලාභී කාන්තා සේවිකාවන්ගේ සංවිධානාත්මක, සාමූහික කේවල් කිරීමේ බලය ස්ථාපිත කරන ලදී. බීඩි (දුම්කොළ) කාන්තා සේවිකාවන් විසින් ගැනුම්කරුවන් විසින් ගෙවන ලද මිල ගණන් සාමූහිකව කේවල් කිරීම එස්.ඊ.ඩ්බ්ලිව්.ඒ. හි ඇති අයි.යූ.එෆ්. හි සාමාජිකත්වය අතර සාර්ථකත්වයට දැවැන්ත උදාහරණයකි. කිරි නිෂ්පාදනයෙ නියුතු කාන්තා කම්කරුවන් සම්බන්ධයෙන් ද එම අත්දැකීම නැවත නැවතත් සිදු විය. වෘත්තීය සමිතියක් ලෙස එස්.ඊ.ඩ්බ්ලිව්.ඒ. හි සාමූහික නියෝජනය සහ ශක්තිය එළවළු වෙළෙන්දන්ට සහ ආහාර අලෙවිකරුවන්ට රජයේ බලධාරීන් සමඟ සාකච්ඡා කිරීමේදී ඔවුන්ගේ අයිතිවාසිකම් සහ අවශ්‍යතා ආරක්ෂා කර ගැනීමට ද හැකි විය. එලබෙන්ගේ සාරධර්ම, වැඩ සහ ඇය බලාපොරොත්තු වූ ආර්ථික හා සමාජ සාධාරණත්වය තුළින් ගලා එන බලගැන්වීම මෙයයි. එස්.ඊ.ඩ්බ්ලිව්.ඒ. රාෂ්ට්‍රිය පත්‍රිකා හි පළමු කලාපයෙහි එලබෙන් ලියා ඇති පරිදි 2016 අප්‍රේල් මාසයේදී කාන්තාවන් සංවිධානය කිරීම තුළින් “අවශ්‍ය කටහඬ, දෘශ්‍යභාවය සහ වලංගුභාවය ලබා ගත හැකිය”.

කාන්තා සේවිකාවන් සඳහා ආර්ථික හා සමාජ සාධාරණත්වය සහ ඔවුන්ගේ සාමූහික සවිබල ගැන්වීම සඳහා එලබෙන්ගේ ජීවිත කාලය පුරාවට කරන ලද කැපවීමට ගරු කිරීම සඳහා, අයි.යූ.එෆ්. ආසියා/පැසිෆික් කලාපීය සංවිධානය විසින් එලබෙන්ගේ අදහස්, ලේඛන, පාඩම් සහ ක්‍රියාවන් වෘත්තීය සමිති නායකයින්ගේ තරුණ පරම්පරාවකට ඉගැන්වීම සහතික කරනු ඇත. ඇත්ත වශයෙන්ම, එලබන්ගේ ක්‍රියාවන්, කාන්තා සේවිකාවන් සමඟ කතා කිරීමට, ඔවුන් අතර සිටීමට, ඔවුන්ටම නායකයින් වීමට විශ්වාසය ගොඩනඟා ගැනීමට උපකාර කිරීම අප හට සියල්ලටම වඩා වැදගත් පාඩමයි.

වීදි වෙළෙන්දන් ලෙස ඔවුන්ගේ අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ නීතිමය ආරක්ෂාව දිනා ගැනීමෙන් පසු අහමදාබාද්හි එලබෙන් එළවළු වෙළෙන්දන් සමඟ සිටින ඡායාරූපය. ඡායාරූපය 2010 පෙබරවාරි 25 වන දින ඡායාරූප ශිල්පී ටොම් පීට්රාසික් විසින් ගන්නා ලදී.

การคุ้มครองทางสังคมจะมีประสิทธิภาพ เราต้องให้อำนาจผู้หญิง ก้าวหน้าสิทธิคนทำงาน  และกระจายความมั่งคั่งแก่ส่วนรวม

การคุ้มครองทางสังคมจะมีประสิทธิภาพ เราต้องให้อำนาจผู้หญิง ก้าวหน้าสิทธิคนทำงาน และกระจายความมั่งคั่งแก่ส่วนรวม

เป็นที่รู้กันดีว่า การคุ้มครองทางสังคม[1] (social protection) เป็นการสร้างสิ่งแวดล้อมที่เอื้อให้คนทำงานได้ปรับปรุงคุณภาพชีวิตของตน ช่วยรับประกันว่าคนทำงานจะมีรายได้คงที่ และได้ทำงานที่มีความปลอดภัย

การคุ้มครองสังคมดังกล่าวเป็นประโยชน์อย่างยิ่งโดยเฉพาะกับคนทำงานภาคการประมงขนาดเล็ก เกษตรกรรม เกษตรกรชายขอบ  อาชีพอิสระ  รวมทั้งผู้ที่รับงานไปทำที่บ้าน

อย่างไรก็ตาม เมื่อคนทำงานเหล่านี้ตกอยู่ในภาวะเปราะบางในทางกายภาพ สังคมและเศรษฐกิจ พวกเขาจะต้องการการคุ้มครองทางสังคมมากขึ้น แต่ในขณะเดียวกัน สภาวะเปราะบางในมิติต่าง ๆ ที่พวกเขาประสบก็จะทำให้พวกเขาเข้าถึงกลไกการคุ้มครองทางสังคมได้น้อยลง

ประเด็นเรื่องความเปราะบางและการเข้าถึงความคุ้มครองทางสังคมที่มีลักษณะผกผันเช่นนี้ พบได้ทั่วไปในคนทำงานหลากหลายสาขาอาชีพและภาคส่วน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง มีหลักฐานสนับสนุนว่า มักพบในคนทำงานอิสระและคนทำงานข้ามชาติ

อย่างไรก็ตาม ทางออกของปัญหาดังกล่าวไม่ใช่การเรียกร้องให้เพิ่มการคุ้มครองทางสังคมมากขึ้น เพราะในกรณีของคนทำงานภาคการประมงนั้น จะเห็นได้ว่าการคุ้มครองทางสังคมเกี่ยวพันกับประเด็นเรื่องสิทธิ และกระบวนการจัดสรรทรัพยากรด้วย กล่าวคือ  การให้ความคุ้มครองทางสังคมแก่คนทำงานในภาคการประมง หรือ ภาคการเกษตรจะมีประสิทธิภาพก็ต่อเมื่อพวกเขาได้เข้าถึงสิทธิ ได้รับการปรับปรุงคุณภาพชีวิตและมีส่วนร่วมในกระบวนการจัดสรรทรัพยากร

นอกจากนี้ การให้คนทำงานผู้หญิงได้มีส่วนร่วมในกระบวนการตัดสินใจ ก็ส่งผลให้การคุ้มครองทางสังคมเกิดประสิทธิภาพมากขึ้น ทั้งช่วยลดปัญหาความยากจน และปรับปรุงคุณภาพชีวิตคนทำงานอีกด้วย กล่าวคือ กระบวนการตัดสินใจนั้นต้องไม่เป็นไปโดยการให้ผู้หญิงเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการในเชิงสัญลักษณ์​หรือในลักษณะที่แน่นิ่ง (passive) เท่านั้น (เช่น การนำผู้หญิงมาเป็นเป้าหมายในการให้ความคุ้มครองทางสังคม)  หรือนำเอาแต่มุมมองเรื่องเพศและมิติเรื่องเพศมาใช้เท่านั้น แต่ต้องให้ผู้หญิงได้เข้ามาร่วมกระบวนการด้วย ผู้หญิงจะต้องได้เข้าร่วมและได้นำเสนอความเห็น ปัญหาจากกลุ่มก้อนของตนเองไม่ว่าพวกเธอจะทำงานในสถานประกอบการหรืออาชีพใดก็ตาม ทั้งเรือกสวนไร่นา หรือในชุมชน และพวกเธอต้องได้มีส่วนร่วมในทุกขั้นตอนของการตัดสินใจ ตั้งแต่การวางแผน ไปจนถึงการนำหลักการหรือนโยบายปฏิบัติใช้ เพื่อให้การคุ้มครองทางสังคมเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและเสมอภาคอย่างแท้จริง

จึงกล่าวได้ว่าการคุ้มครองทางสังคมจะมีความหมายและประสิทธิภาพมากขึ้นก็ต่อเมื่อผู้หญิงได้มีส่วนรวมโดยตรง และได้นำเสนอเรื่องราวจากกลุ่มก้อนของตนเองในกระบวนการตัดสินใจ ทั้งในการจัดสรรและกระจายทรัพยากรส่วนรวม การประเมินผลติดตาม รวมทั้ง การตรวจตราสอดส่องว่ามีความโปร่งใส เป็นธรรม และสามารถเข้าถึงการคุ้มครองทางสังคมได้

ในทางกลับกัน หากกระบวนการตัดสินใจถูกครอบงำโดยผู้ชาย ความคุ้มครองทางสังคมมักจะมีแนวโน้มสูงว่าจะเป็นไปโดยไม่มีประสิทธิภาพ เนื่องจากมีการจำกัดขอบเขตและการเข้าถึงการคุ้มครองทางสังคม อีกทั้งยังมีแนวโน้มที่จะเกิดการเลือกปฏิบัติต่างๆ การใช้อำนาจโดยมิชอบ รวมทั้งการทุจริต ซึ่งปัจจุบันปัญหาการทุจริตถือเป็นเรื่องแก้ไม่ตกที่บ่อนทำลายโครงการต่างๆ ของการคุ้มครองทางสังคมในประเทศภูมิภาคแถบนี้

นอกจากนี้ การสนับสนุนทรัพยากรแก่สถาบันต่าง ๆ ที่ทำงานอย่างไม่เป็นระบบ ไม่มีความรับผิดชอบและไม่โปร่งใสให้ดำเนินการเรื่องการคุ้มครองทางสังคม มีแต่จะทำให้เกิดความล้มเหลวเพิ่มขึ้น กล่าวคือ ในปัจจุบัน แม้ว่าจะมีเทคโนโลยีใหม่ๆ เข้ามามีบทบาทในการให้ความคุ้มครองทางสังคม แต่ถึงที่สุดเราก็หนีไม่พ้นการกลับไปแก้ไขปัญหาพื้นฐานของสถาบันอยู่ ซึ่งก็คือการให้ผู้หญิงเข้ามามีส่วนร่วมโดยตรงและนำเสนอประเด็นจากกลุ่มก้อนของตนในกระบวนการตัดสินใจ

ตัวอย่างสำคัญเห็นได้จากประเทศอินเดีย ที่มีการคุ้มครองทางสังคมทำงานภายใต้กฎหมายคุ้มครองการจ้างงานชนบทแห่งชาติ (National Rural Employment Guarantee Act, NREGA)  ซึ่งกฎหมายดังกล่าวเกิดขึ้นจากสหภาพแรงงานต่าง ๆ ที่เป็นเอกเทศ มีความเป็นประชาธิปไตย และจัดตั้งโดยกลุ่มผู้หญิง สหภาพเหล่านี้ได้เข้ามามีส่วนร่วมในการร่างกฎหมายและระเบียบปฏิบัติต่างๆ ของกฎหมาย เพื่อให้มั่นใจว่าผู้หญิงได้รับสิทธิต่างๆ จากกฎหมาย NREGA

ในขณะเดียวกันสหภาพแรงงานภายใต้การนำของกลุ่มผู้หญิงเหล่านี้ก็จะดึงผู้มีอำนาจในท้องถิ่นเข้ามามีส่วนร่วมในกฎหมาย เพื่อตรวจตราสอดส่องว่ามีการจัดสรรและกระจายทรัพยากรอย่างเหมาะสม เป็นธรรม และมีประสิทธิภาพ

การที่ผู้หญิงได้มีส่วนร่วมอย่างเป็นกลุ่มก้อนในกระบวนการตัดสินโดยตรง และ ได้นำเสนอเรื่องราวจากกลุ่มของตนนั้น ถือได้ว่าเป็นการใช้สิทธิและเสรีภาพในการรวมกลุ่มกันของผู้หญิง ซึ่งเป็นหลักการสำคัญในอนุสัญญาขององค์การแรงงานระหว่างประเทศฉบับที่ 87  (รวมทั้งอนุสัญญาที่สำคัญอย่างฉบับที่ 11 141 177 ว่าด้วยเรื่องสิทธิในการจัดตั้งกลุ่มหรือสหภาพ ของคนทำงานภาคเกษตร คนทำงานในชนบท และคนที่รับงานไปทำที่บ้าน) กล่าวคือ ผู้หญิงสามารถรวมตัวกันภายใต้กลุ่มก้อนหรือองค์กรที่พวกเธอเลือก และเคลื่อนไหวประเด็นที่กลุ่มตนสนใจ รวมทั้งสามารถเข้าไปมีส่วนร่วมในการต่อรองและตัดสินใจต่างๆได้ หากมีการกีดกันเสรีภาพในการรวมกลุ่ม หรือขัดขวางกลุ่มผู้หญิงไม่ให้มีส่วนรวม ย่อมทำลายประสิทธิภาพของนโยบายและโครงการต่างๆ ของการคุ้มครองทางสังคม

การกีดกันหรือขัดขวางคนทำงานผู้หญิง คนทำงานภาคเกษตรและภาคประมงในการจัดตั้งกลุ่มก้อนของตนเองยังทำให้ผู้หญิงมีความเปราะบางทางด้านเศรษฐกิจและสังคมมากขึ้น ซึ่งนำไปสู่การถูกเอารัดเอาเปรียบ ปัญหาการค้ามนุษย์ และการบังคับทำงานเพิ่มมากขึ้น ซึ่งส่งผลให้การคุ้มครองทางสังคมไม่ทั่วถึงและเปล่าประโยชน์

นอกจากนี้เรายังไม่ควรจัดสรรทรัพยากรและการคุ้มครองทางสังคมแก่อุตสาหกรรมประมงเชิงพาณิชย์ขนาดใหญ่ เพราะคนทำงานในภาคประมง ทั้งที่อยู่บนเรือและในโรงงานล้วนได้รับค่าแรงยากจน[2] (poverty wage) ซึ่งมีแต่จะหล่อเลี้ยงให้พวกเขาและชุมชนยากจนต่อไปเท่านั้น โดยชุมชนชาวประมงเหล่านี้ส่วนใหญ่มักจะอาศัยอยู่บริเวณที่ตั้งของแหล่งหาปลาเชิงพาณิชย์

จากการประชุมสภาชาวประมงระดับชาติของฟิลิปินส์ครั้งที่ 4 ในวันที่ 3 กันยายน 2565 ที่ผ่านมาได้มีการเสนอวิธีการสร้างอำนาจให้กับชาวประมง ซึ่งสัมพันธ์กับการทำอุตสาหกรรมการประมงแบบยั่งยืน การประชุมดังกล่าววิเคราะห์ว่า ปัญหาความยากจน หนี้สิน และการขาดการเข้าถึงสิทธิมนุษยชน (การเข้าถึงอาหาร โภชนาการ ที่พักอาศัย การศึกษา และการให้บริการสุขภาพ) เป็นผลพวงโดยตรงจากค่าแรงยากจนที่มาจากภาคส่วนอุตสาหกรรมการประมงเชิงพาณิชย์

นายจ้างจากอุตสาหกรรมประมงเชิงพาณิชย์เหล่านี้ มักจะขัดขวางการจัดตั้งสหภาพแรงงานและละเมิดสิทธิและเสรีภาพในการรวมกลุ่มและรวมตัวต่อรองของคนทำงาน ซึ่งเป็นหลักการในอนุสัญญาองค์การแรงงานระหว่างประเทศฉบับที่ 87 และ 98  นายจ้างเหล่านี้เองเป็นตัวการสำคัญที่ขัดขวางคนทำงานประมงไม่ให้สามารถรวมตัวเพื่อต่อรองเรื่องค่าแรง ทั้งที่การเพิ่มค่าแรงจะช่วยยกระดับชีวิตของพวกเขาและครอบครัวให้พ้นจากความจนได้

ในการบรรลุเป้าหมายที่ให้คนทำงานได้มีค่าแรงที่ดีขึ้น และมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น จะต้องให้ความสำคัญกับการรวมตัวต่อรอง (collective bargaining) ของคนทำงานในภาคส่วนอุตสาหกรรมประมงเชิงพาณิชย์ รัฐบาลไม่ควรให้เงินอุดหนุนแก่อุตสาหกรรมดังกล่าวซึ่งเป็นอุตสาหกรรมที่กดขี่สิทธิคนทำงานในด้านต่างๆ และหล่อเลี้ยงวงจรความยากจนเอาไว้

นอกจากนี้ เรายังจะเห็นอุตสาหกรรมประมงเชิงพาณิชย์ ละเมิดสิทธิเรื่องการทำงานอย่างปลอดภัยร้ายแรงเป็นจำนวนมาก ซึ่งการกระทำดังกล่าวขัดต่อหลักอนุสัญญาองค์การแรงงานนานาชาติฉบับที่ 155 ซึ่งเป็นหลักการพื้นฐานที่สำคัญ ในการประชุมสภาชาวประมงครั้งที่ 4 ที่ประเทศฟิลิปินส์ สมาชิกของชุมชนชาวประมงหลายคนได้เล่าถึงการอาการบาดเจ็บร้ายแรงต่างๆที่เกิดจากการทำงานที่ไม่ปลอดภัยของอุตสาหกรรมประมงพาณิชย์

การทำงานที่ไม่มีความปลอดภัยเหล่านี้ส่งผลให้คนทำงานบาดเจ็บ และป่วยไข้โดยโรคต่างๆในระยะยาวได้ ตลอดจนเหตุทุพลภาพที่ทำให้พวกเขาไม่สามารถทำงานได้ และสุดท้ายก็กลายเป็นภาระหนักให้กับโครงการการคุ้มครองทางสังคมอีก

ตัวอย่างหนึ่งที่สำคัญเห็นได้จาก สหภาพคนทำงานประมง BKMU ในประเทศมัลดีฟส์ ซึ่งเป็นสมาชิกของเรา กล่าวคือ ก่อนหน้านี้สหภาพดังกล่าวมีความสามารถในการต่อรองราคารับซื้อสัตว์ทะเล ทำให้พวกเขามีรายได้เพิ่มขึ้นและมีคุณภาพชีวิตตนครอบครัวและชุมชน รวมทั้งคนทำงานข้ามชาติที่ดีขึ้น

อย่างไรก็ตาม รัฐบาลประเทศมัลดีฟส์ชุดก่อนหน้าได้ประกาศใช้กฎหมายอุตสาหกรรมสัมพันธ์ฉบับใหม่ กฎหมายดังกล่าวได้คุกคามสิทธิและเสรีภาพในการจัดตั้งและรวมตัวต่อรองของสหภาพ  ปรากฏการณ์ดังกล่าวส่งผลให้สหภาพขาดอำนาจในการรวมกลุ่มต่อรอง และเกิดการผูกขาดการรับซื้อสัตว์ทะเลไว้กับบริษัทเพียงแห่งเดียว ส่งผลให้บริษัทดังกล่าวสามารถกำหนดราคารับซื้อได้ด้วยตนเอง ซึ่งทำให้รายได้ของสมาชิกสหภาพ BKMU ลดลง และชุมชนที่มีรายหลักจากการทำประมงยากจนขึ้น และเกิดปัญหาหนี้สินมากขึ้น

ฉะนั้นแล้ว การคุ้มครองทางสังคมจึงไม่ใช่การแก้ปัญหาที่ถูกจุด วิธีการแก้ปัญหาที่ถูกต้องคือ การให้ชาวประมงที่ทำงานในประมงพาณิชย์มีสิทธิรวมกลุ่มต่อรอง เพื่อกระจายผลกำไรของบริษัทมายังพวกเขา ไม่ใช่ขอรับความช่วยเหลือจากรัฐผ่านการคุ้มครองทางสังคมแต่เพียงอย่างเดียว

อย่างไรก็ตาม การคุ้มครองทางสังคม ยังมีความจำเป็นในการนำไปใช้ช่วยเหลือชาวประมงพื้นบ้านและชาวประมงขนาดเล็ก คนทำงานอิสระ และคนที่รับงานไปทำที่บ้าน รวมทั้งชุมชนจับสัตว์ทะเลที่อาศัยตามชายฝั่งที่ประสบปัญหาการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศ รวมทั้งปัญหาเรื่องแรงงานเด็กในการประมงพื้นบ้านและการจับสัตว์ทะเลที่ต้องเร่งแก้ปัญหาอีกด้วย

นอกจากนี้ ในการสร้างการคุ้มครองทางสังคมให้เกิดประสิทธิภาพ จะต้องพิจารณาประเด็นเรื่องความเปราะบางของชุมชนจับสัตว์ทะเลที่อาศัยตามชายฝั่งที่ได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพของสัตว์ทะเล และ การลดลงของจำนวนพันธ์ุสัตว์ทะเล  ประเด็นเหล่านี้ถือเป็นปัญหาร้ายแรงที่เกิดขึ้นทั่วภูมิภาค ซึ่งส่งผลกระทบอย่างมากต่อวิถีชีวิตและรายได้ของชาวประมง รวมทั้งความมั่นคงทางอาหารทะเล

อาจกล่าวได้ว่า การคุ้มครองทางสังคมจะเกิดประสิทธิภาพ จะต้องผนวกประเด็นเรื่องการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมและการเข้าถึงสิทธิต่าง ๆ มาไว้ในนโยบายและแผนปฏิบัติงานอย่างรอบด้านและอย่างเป็นระบบ ในเรื่องสิทธินั้น จะต้องควบรวมไปถึงเรื่องสิทธิในการมีส่วนร่วมในการตัดสินใจของกลุ่มชาวประมง และสิทธิในการเข้าถึงแหล่งอาหารและโภชนาการ โดยรัฐบาลจะต้องแก้ปัญหาเรื่องการปล่อยมลพิษจากอุตสาหกรรมที่ทำลายวิถีชีวิตของชาวประมงอย่างจริงจังร่วมด้วย

อย่างไรก็ตาม รัฐบาลมักจะให้เงินอุดหนุนรวมทั้งกระจายทรัพยากรไปยังการประมงพาณิชย์ขนาดใหญ่

โดยเฉพาะอย่างยิ่งการประมงสากล (distant water fishing, DWF) ซึ่งการประมงสากลนั้นส่งผลต่อการลดลงของจำนวนสัตว์ทะเล ซึ่งสร้างผลกระทบต่อการจับสัตว์ทะเลต่อทั้งมหาสมุทร ในแง่นี้การประมงสากลจึงคุกคามวิถีชีวิตความเป็นอยู่และความมั่นคงทางอาหารของชุมชนชาวประมง หากปัญหาการอุดหนุนเงินของรัฐให้กับการประมงพาณิชย์ขนาดใหญ่และการประมงสากลเหล่านี้ยังไม่ถูกพูดถึง จะทำให้ชุมชนชาวประมงตามชายฝั่งเกิดปัญหาความยากจน หนี้สิน และความมั่นคงทางอาหารมากขึ้น โดยเฉพาะชุมชนประมงพื้นบ้านต่างๆ และชาวประมงชาติพันธุ์ สุดท้ายก็จะทำให้พวกเขาต้องการการคุ้มครองทางสังคมเพิ่มมากขึ้น (อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้) ฉะนั้นแล้ว ประสิทธิภาพของการคุ้มครองทางสังคมจะถูกทำลาย หากรัฐบาลยังมีการอุดหนุนเงินและทรัพยากรให้กับอุตสาหกรรมประมงเชิงพาณิชย์เหล่านี้

ด้วยเหตุนี้เอง หากต้องการให้การคุ้มครองทางสังคมมี “การเปลี่ยนแปลงสีคราม”[3] (blue transformation) ในภาคส่วนการประมงอย่างเสมอภาค จะต้องมีการจัดสรรทรัพยากรส่วนรวมใหม่และตระหนักถึงสิทธิคนทำงานด้วย

ฉะนั้นแล้ว เราไม่ต้องการให้รัฐเพิ่มกองทุนการคุ้มครองทางสังคมเท่านั้น แต่เราต้องการให้รัฐหยุดอุดหนุนกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่ส่งผลเสียต่อสิ่งแวดล้อม ความเป็นอยู่ รายได้ และความมั่นคงทางอาหาร อีกด้วย นอกจากนี้ เราต้องการให้การคุ้มครองทางสังคมให้ความสำคัญกับการจัดสรรทรัพยากรส่วนรวมมากขึ้น โดยลดการอุดหนุนอุตสาหกรรมที่ดูดกลืนและทำลายทรัพยากรของคนส่วนใหญ่ เพิ่มการจัดเก็บภาษีบริษัทเหล่านี้และภาษีคนรวยให้มากขึ้น

สุดท้ายแล้วจะเห็นได้ว่า การคุ้มครองทางสังคมจะเกิดได้ จะต้องมาจากการกระจายความมั่งคั่งร่วมด้วย เพื่อสร้างการเปลี่ยนแปลงที่เสมอภาคและยั่งยืนอย่างแท้จริง

[1] การคุ้มครองทางสังคม หมายถึง การจัดระบบหรือมาตรการรูปแบบต่างๆ เพื่อคุ้มครองสิทธิขั้นพื้นฐานของประชาชนทุกคนตามที่รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยบัญญัติไว้ ไม่ว่าจะเป็นบริการสังคม การประกันสังคม การช่วยเหลือทางสังคม  ปัจจุบันปประเทศไทยมีระบบความคุ้มครองทางสังคม 2 รูปแบบ ได้แก่ สวัสดิการทางสังคม เช่น เช่น การแจกบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ บัตรคนจน บัตรประชารัฐ บัตรสงเคราะห์ต่างๆ  และ ประกันสังคม

[2] ค่าแรงยากจน (poverty wage)  คือ  ค่าแรงที่มีมูลค่าไม่เพียงพอแก่ค่าครองชีพและความต้องการพื้นฐานของปัจเจกบุคคลในชีวิตประจำวัน และการอยู่อาศัยในพื้นที่นั้นๆ ส่งผลให้คนทำงานอาจงานนอกเวลา รับงานเสริม เกิดหนี้สิน รวมทั้งส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตความเป็นอยู่ สุขภาพ และชีวิตสมาชิกในครอบครัวที่ต้องเลี้ยงดู ตลอดจนการเข้าถึงโอกาสต่างๆ ในชีวิต การคำนวนค่าแรงยากจน ค่าแรงยากจนสามารถคำนวนได้จากดูว่าค่าแรงที่ได้รับต่ำกว่าเส้นแบ่งความยากจนหรือไม่

ค่าแรงยากจนสามารถประเมินได้ คือค่าแรงที่อยู่ต่ำกว่าเส้นความยากจน (poverty line) ซึ่งถูกกำหนดขึ้นเพื่อให้เป็นเครื่องมือพื้นฐานในการแบ่งแยกคนจนและคนไม่จนออกจากกัน เพื่อรัฐบาลจะได้หานโยบายช่วยเหลือได้ถูกกลุ่มเป้าหมาย  โดยบุคคลที่ดำรงชีวิตต่ำกว่าเส้นความยากจนจะถือว่าบุคคลนั้นเป็นคนจน ในปี 2558 เส้นความยากจน มีค่าเท่ากับ 2,644 บาท ต่อคน ต่อเดือนเดือน อย่างไรก็ตามเกณฑ์ดังกล่าวเป็นที่ถกเถียงว่า ไม่สามารถประเมินได้อย่างแม่นยำนัก

[3] การเปลี่ยนแปลงสีคราม (blue transformation) เป็นวิสัยทัศน์หนึ่งจากองค์การสหประชาชาติ ในส่วนงานของอาหารและเกษตรกรรม ที่มุ่งหมายให้เกิดการจัดสรรทรัพยากรและระบบอาหารจากท้องทะเลอย่างเท่าเทียม โดยกระจายโอกาสให้กลุ่มผู้เปราะบางทางสังคมได้เข้าถึงอาหารทะเลที่มีโภชนาการและราคาจับต้องได้ ในขณะเดียวกันก็ส่งเสริมกลุ่มและชุมชนชาวประมงให้สามารถทำการประมงและการเกษตรได้อย่างยั่งยืน รวมทั้งส่งเสริมการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพทางทะเล และสิ่งแวดล้อมทางทะเลไปด้วย

महिलाओं की अधिक शक्ति के बिना, लैंगिक परिप्रेक्ष्य और लिंग आधारित दृष्टिकोण केवल दृष्टिकोण हैं।

महिलाओं की अधिक शक्ति के बिना, लैंगिक परिप्रेक्ष्य और लिंग आधारित दृष्टिकोण केवल दृष्टिकोण हैं।

आज संगठनों/सरकारें/कंपनियां के भाषणों, बैठकों, सम्मेलनों और नीति दस्तावेजों में यह तेजी से सामान्य हो गया है की उन्होंने लिंग-आधारित दृष्टिकोण या लैंगिक परिप्रेक्ष्य को शामिल किया है और उसकी पुष्टि की है।

और निश्चित रूप से हम लैंगिक परिप्रेक्ष्य को शामिल करते हैं और महिलाओं की महत्वपूर्ण भूमिका को पहचानते हैं।

यह “बेशक” है जो हमें परेशान करना चाहिए। तात्पर्य यह है कि यह इतना स्पष्ट है कि हमें इसमें संदेह नहीं करना चाहिए। यह स्पष्ट है की यह उच्चारित है, लेकिन यह किसी तरह से बचाव के लिए भी इस्तेमाल किया जाता है। यह लिंग के दृष्टिकोण और महिलाओं की भूमिका को ध्यान में रखने में विफल रहने के लिए आलोचना के खिलाफ लगभग एक बीमा पॉलिसी की तरह है। लेकिन हम अक्सर सोचते रह जाते हैं कि वास्तव में लैंगिक दृष्टिकोण को कैसे शामिल किया गया था, महिलाओं ने इसमें कैसे भाग लिया (जो भी हो), और क्या महिलाओं ने वास्तव में इसके परिणाम को आकार दिया? हम पूछते रह जाते हैं, “ठीक है, लेकिन क्या यह लिंग परिप्रेक्ष्य से वास्तव में कुछ भी बदलाव आया?”

संयुक्त राष्ट्र एजेंसियों, विश्व बैंक और इसके अंतर्राष्ट्रीय वित्त निगम (IFC) और IMF सहित कई अंतर्राष्ट्रीय संस्थानों से हाल की रिपोर्टों और नीति दस्तावेजों को पढ़े तोह  लैंगिक परिप्रेक्ष्य, लिंग-आधारित दृष्टिकोण और लिंग-संवेदनशीलता नीतियां के निरंतर संदर्भ हैं। अब लिंग आधारित लचीलापन भी है।

पूरे अध्याय लैंगिक दृष्टिकोण को समर्पित हैं। ज्यादातर मामलों में महिलाएं सिर्फ अब आँकड़ों में शामिल हैं। तथ्यों और आंकड़ों में लिंग के आंकड़े है जो एक दशक पहले नहीं थे। इसलिए आंकड़ों में पहली बार महिलाएं दिख रही हैं। सरकारें, कंपनियाँ और अंतर्राष्ट्रीय एजेंसियाँ अब “बेशक” कह सकती हैं। लेकिन इन आंकड़ों का क्या होता है? यह महिलाओं की स्थिति को कैसे बदलता है? महिलाएं अपनी स्थिति को बदलने के लिए इसका उपयोग कैसे करती हैं? क्या अब से दस साल बाद के आंकड़े यह बदलाव दिखाएंगे? (महामारी के दौरान आंकड़े बदल गए। लिंग वेतन अंतर फिर से बढ़ गया, जिससे महिलाएं एक दशक या उससे अधिक समय पीछे चली गईं।)

इन लैंगिक दृष्टिकोणों में मामले के अध्ययन, कहानियों और महिलाओं की आवाज वाले बक्से हैं। या अधिक सटीक रूप से, एक महिला की आवाज: एक महिला जो गरीबी से बाहर निकलने के लिए या हाशिये से अपना रास्ता निकालने के लिए पर्याप्त रूप से साधन संपन्न थी। इसमें कोई शक नहीं कि यह एक संघर्ष था और हम इसका पूरा सम्मान करते हैं। लेकिन कई बार यह व्यक्तिगत महिलाओं के बारे में है। महिलाओं का समूह नहीं। सामूहिक रूप से संगठित महिलाएं नहीं। ऐसी महिलाएँ नहीं जिनकी संयुक्त शक्ति ने पुरुषों के विशेषाधिकार, शक्ति और स्थिति को बाधित किया।

ये सफलता की कहानियां बताती हैं कि कैसे महिलाओं (या एक महिला) ने लैंगिक अंतर को खत्म कर दिया और जो कुछ भी पुरुष कर रहे थे, वहां तक पहुंच गए या उससे आगे निकल गए। दोबारा, हम इसे हल्के में नहीं लेते हैं और हम इसका सम्मान करते हैं कि यह कितना कठिन है। लेकिन हम शायद ही कभी इस लिंग-आधारित दृष्टिकोण या लिंग परिप्रेक्ष्य में पुरुषों को अंतर को ख़त्म करने के लिए कुछ करते हुए देखते हैं। पुरुष स्थिर रहते हैं, जहां पुरुष हैं, वहां पहुंचने के लिए महिलाएं दस गुना अधिक मेहनत करती हैं। दूसरे शब्दों में, पुरुष पितृसत्ता के विशेषाधिकार और शक्ति को बनाए रखते हैं और महिलाओं को यह पता लगाना होता है कि उन्हें कैसे पार करना है।

मुद्दा यह है कि लिंग परिप्रेक्ष्य और लिंग आधारित दृष्टिकोण अर्थहीन हैं यदि वे शक्ति के मुद्दे को संबोधित नहीं करते हैं। विस्तार से, लैंगिक दृष्टिकोण और लिंग-आधारित दृष्टिकोण केवल तभी मायने रखते हैं जब वे मूलभूत परिवर्तन लाने के लिए महिलाओं को अपनी सामूहिक शक्ति का प्रयोग करने के लिए संगठित करने में योगदान करते हैं। लैंगिक परिप्रेक्ष्य स्थिर दृष्टिकोण नहीं होना चाहिए (एक स्नैपशॉट, प्रोफ़ाइल या डेटासेट)। यह महिलाओं के प्रणालीगत और संस्थागत भेद्यता और हाशिए पर, महिलाओं के सामूहिक आत्मविश्वास और उनकी संगठित करने की क्षमता, और भेदभाव, उत्पीड़न और शोषण को दूर करने के लिए महिलाओं के सामूहिक संघर्ष के बीच अंतःक्रिया की एक गतिशील प्रक्रिया होनी चाहिए।

जैसा कि मैंने कहीं और तर्क दिया है: पितृसत्ता एक रवैया नहीं है। यह महिलाओं के दमन और शोषण के लिए बनाई गई सत्ता (एक शासन व्यवस्था) की व्यवस्था है। यह जानबूझकर मज़दूर वर्ग की सामूहिक शक्ति को प्रतिबंधित करता है और हमारे संगठनों की शक्ति को कमजोर करता है। यह सांस्कृतिक नहीं है, यह राजनीतिक है।

लैंगिक परिप्रेक्ष्य और लिंग आधारित दृष्टिकोण सार्थक होने के लिए, उन्हें राजनीतिक होना चाहिए। परिणामी होने के लिए उन्हें महिलाओं की सामूहिक शक्ति को बढ़ाने में योगदान देना चाहिए।

इस संदर्भ में हमें लैंगिक दृष्टिकोण और लिंग आधारित दृष्टिकोणों को शामिल करने के लिए किसी भी दावे का आलोचनात्मक मूल्यांकन करने की आवश्यकता है। हमें यह पूछना चाहिए कि निर्णय लेने में महिलाओं के पास अधिक शक्ति कैसे हो? कार्रवाई और उसके परिणामों दोनों को निर्धारित करने के लिए महिलाओं का अधिक नियंत्रण (संसाधनों के आवंटन और अधिकारों और प्रतिनिधित्व के प्रयोग में) कैसे होता है? महिलाएं इन लाभों को संस्थागत बनाने (लॉक इन) करने के लिए अपनी सामूहिक शक्ति का उपयोग कैसे करती हैं और यह सुनिश्चित करती हैं कि जो कुछ भी लड़ कर हासिल किया है उसे वापस नहीं छिना जा सके?

यदि अनुसंधान, नीतियों, कार्यक्रमों और राज्य के कार्यों में लैंगिक दृष्टिकोण निर्णय लेने और संसाधनों पर नियंत्रण में महिलाओं के लिए अधिक शक्ति की गारंटी नहीं देता है, तो वे केवल दृष्टिकोण हैं। बेशक  तब कुछ नहीं बदलेगा, सब कुछ वैसा ही रहेगा।